غذاهای خشبی (علف ها)

غذاهای گوناگونی در دسته ی مواد خشبی قرار می گیرند. همه ی این غذاها منابع خوبی از فیبر هستند که حیوان برای هضم مناسب غذا و سالم ماندن به آن نیاز دارد. هر چه گیاه بالغ تر باشد فیبر بیشتر و قابلیت هضم کمتری دارد. مهم ترین غذاهای خشبی عبارتند از:
گیاهان لگوم (خانواده ی لگومینه، لوبیاسانان)
گیاهانی مانند یونجه، شبدر و اسپرس در این دسته هستند. لگوم ها در بین غذاهای خشبی منابع خوبی از پروتئین هستند و از این نظر علف های ارزشمندی به شمار می روند. سطح کانی ها نیز در این علف ها در مقایسه با دیگر علف ها بیشتر است. بالا بودن سطح کلسیم و پتاسیم این غذاها می تواند گاوهای شیری را به بیماری تب شیر هیپوکلسمی زایمان مستعد کند. بیشتر الگوم ها اگر به صورت تازه به مقدار زیاد مصرف شوند می توانند سبب نفخ شکمبه شوند و اتساع شکمبه را به اندازه ای برسانند که سبب مرگ دام شود. علف خشک الگوم ها این خطر را ندارد.
گیاهان گرامينه (گندمیان)
گیاهانی چون گندم، جو و ذرت در این دسته هستند؟ این غذاها در مقایسه با لگوم ها پروتئین و کانی کمتری دارند. گیاهان گرامینه ی جوان منیزیم پایینی دارند و اگر بخش قابل توجهی از جیره را تشکیل دهند نشخوار کنندگان را به تتانی هیپو منیزمیک (كزاز علفی) مستعد می کنند (بخش های ۷ و ۱۰). در ایران به گیاه جوان گندم و جو قصیل می گویند . گیاهان گرامينه رشد سریعی دارند و زود بالغ می شوند؛ بدین روی قابلیت هضم آنها زود کاهش می یابد.
غذاهای خشبی نامرغوب
وقتی به گیاه اجازه داده می شود تا بالغ شود و محصول اصلی خود را تولید کند، کیفیت و قابلیت هضم ساقه و برگ و روی هم رفته مرغوبیت علف پایین می آید. کاه گندم و جو (باقی ماندهی ساقه و برگ گیاه پس از برداشت دانه) و باگاس (
باقی ماندهی ساقه و برگ نیشکر پس از استخراج قند) مثال هایی از غذاهای خشبی نامرغوب هستند. این غذاها فیبر بالا و قابلیت هضم پایینی دارند و کمابیش از نظر همه ی مواد مغذی فقیر هستند. در حیواناتی که تولید و نیازهای غذایی متوسط تا پایینی دارند می توان از این غذاها در کنار علف های مرغوب و یا غذاهای متراکم سود برد.
روش های مصرف غذاهای خشبی
چراگاه:
چراگاه یعنی زمینی دارای گیاهان علوفه ای که برای چرای آزاد حیوانات استفاده می شود. در ایران چراگاه های وسیع و مرغوب به ویژه برای تغذیه ی گاو وجود ندارند؛ بدین روی گاو بیشتر در جایگاه با علف های درو شده تغذیه می شود. علف های درو شده را می توان به صورت تازه، خشک و سیلو شده مصرف کرد.
علف درو شده‏ی تازه:
در این روش علف درو شده را به صورت تازه به حیوان می دهند. این روش در گاوهای شیری کاربرد گسترده ای دارد ولی تنظیم دقیق جیره را غیر ممکن می سازد زیرا ترکیب علف روز به روز فرق می کند. برای کاهش مشکل، بهتر است علف تازه تنها بخشی از غذای خشبی جیره را تشکیل دهد. در مورد لگومها اگر علف را چندی در برابر آفتاب پهن کنند که پژمرده شود خطر نفخ کم می شود.
علف خشک :
متداول ترین راه نگهداری علف، خشک کردن آن در برابر آفتاب است. برای این کار، علف باید هنگامی درو شود که نه چندان جوان باشد که خشک کردن آن اقتصادی نباشد و نه چندان بالغ شده باشد که قابلیت هضم آن پایین آید. در گیاه جوان ( بدون گل)
ارزش غذایی بالا و مادهی خشک پایین است. در گیاه بالغ (دانه بسته) مادهی خشک بالا و قابلیت هضم نسبتا پایین است. بهتر است گیاه پیش از گلدهی همه ی بوته ها برداشت شود. در مورد یونجه معمولا توصیه می شود که درو محصول زمانی باشد که ۱۰٪ مزرعه به گل نشسته است، هر چند در عمل ممکن است رعایت این نکته امکان پذیر نباشد. وجود گل فراوان، دانه و ساقه های کلفت در بوته های خشک علف نشان از پایین بودن نسبی ارزش غذایی آن دارد.
برای خشک کردن علف معمولا به دو روز هوای آفتابی گرم نیاز است. گیاه اگر به کندی خشک شود ( هوای خنک و یا ابری، بارندگی و …) ، معمولا کپک می زند و تولید مایکوتوکسین ها در آن مشکلاتی در سلامت و عملکرد دام پدید می آورد. رطوبت علف باید به ۱۵ تا ۲۰ درصد برسد تا بتوان آن را جمع آوری، بسته بندی و انبار کرد. آب غذا در انبار افت بیشتری می کند و به حدود ۱۰٪ می رسد. اگر گیاه با رطوبت بالا انبار شود کپک می زند. رشد قارچها گرما تولید می کند که رنگ محصول را تغییر می دهد. رنگ قهوه ای در بخش های درونی بسته های علف نشان از شرایط نامناسب تولید و انبار دارد. حرارت ممکن است به اندازهای زیاد باشد که سبب آتش سوزی در انبار شود. برگ علف خشک زود می ریزد (به ویژه در لگوم ها) و مواد مغذی آن کم می شود، بدین روی از جا به جا کردن بی مورد علف باید خودداری شود. وجود علف خشک در جيرهی گاوهای شیری در برقراری شرایط مناسب هضم و پیشگیری از بیماریهای گوارشی و متابولیک مؤثر است.
سیلو (سیلاژ ، علف مرطوب تخمیر شده):

تهیه ی سیلو تنها روش نگهداری علف مرطوب در اندازه های کلان برای دامداری ها است. در این روش علف را در شرایط بدون هوا انبار می کنند تا باکتری های بی هوازی آن را تخمیر کنند و اسید لاکتیک تولید نمایند. وقتی pH فرآورده به حدود ۴ برسد باکتری ها می میرند و غذا به شرط وارد نشدن هوا و آب مدت ها بدون تغییر باقی می ماند. علف هایی که کربوهیدرات قابل تخمیر بالا و رطوبتی بین ۶۵ تا ۷۵٪ دارند سیلوهای مرغوبی فراهم می کنند. گیاهان گرامينه زمانی که دانه ی آنها نارس است این ویژگی ها را دارند. بیشتر، گیاهانی مانند ذرت معمولی و ذرت خوشه ای را سیلو می کنند که در واحد سطح زمین محصول فراوانی دارند و از سویی ساقه های ضخیم آنان خشک کردن آنها را دشوار و خوش خوراکی علف را کم می کند. گیاهان لگوم کربوهیدرات قابل تخمیر بالایی ندارند و سیلوی خوبی از آنها به دست نمی آید مگر آن که با گیاهان گرامینه سیلو شوند و یا یک منبع کربوهیدرات قابل تخمیر به آنها افزوده گردد. برای سیلو کردن، همه ی قسمت های هوایی گیاه (ساقه، برگ، دانه) را درو می کنند، به قطعات کوچک تقسیم می کنند و در ساختمان سیلو می ریزند. سپس یک وسیله ی نقلیه ی سنگین (لودر، تراکتور) را به دفعات روی آن حرکت می دهند تا هوای آن تا جایی که امکان دارد خارج شود. پس از آن روی سیلو را می پوشانند تا هوا و یا آب باران وارد آن نشود. سه هفته ی بعد تخمیر کامل می شود و سیلو قابل برداشت می گردد. ورود هوا تخمیر را کند می کند و pH محصول به سرعت پایین نمی آید. در این شرایط، رشد قارچ ها و باکتری های هوازی محصول را فاسد می کند. پایین بودن کربوهیدرات قابل تخمیر نیز همین مشکل را پدید می آورد. آب باران نیز اسید لاکتیک را می شوید و کیفیت محصول را پایین می آورد. رنگ قهوه ای تیره با سیاه، بوی بد یا گزنده، مزه ی تلخ یا ترش گزنده از نشانه های سیلوی نامرغوب هستند. سیلو برای حيوانات غذای خوش خوراکی است اما اگر نامرغوب باشد مصرف غذا را پایین می آورد و مشکلات فراوانی به همراه خواهد داشت.
علف هایی که دیر درو می شوند و ماده ی خشک آنها بالا می رود (حدود ۵۰٪ رطوبت باز هم قابل سیلو کردن هستند و غذای خوش خوراکی از آنها به دست می آید 4 (علوفه ی سیلویی کم رطوبت یا هیلاژ. به دلیل ماده‏ی خشک بالا، فشردن و بیرون راندن هوای این علف ها دشوار تر و امکان آسیب های گرمایی، قهوه ای شدن محصول و کاهش قابلیت هضم پروتئین آن بیشتر است. گزارش هایی از آتش سوزی به دنبال ورود هوا به این سیلوها وجود دارد.

همچنین ببینید

تنظیم پروتئین جیره گاوهای شیری

تنظیم پروتئین جیره گاوهای شیری برای عملکرد بهینه گاو شیری ضروری است، چون پروتئین یک …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *